DE SLAG OM GALLIPOLLI

Op 28 juli 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit, die ruim 4 jaar zou duren en aan ca. 35 miljoen mensen het leven kostte waaronder 10 miljoen militairen. Precieze aantallen zijn niet bekend. Een bij ons minder bekende strijd speelde zich af rond de Dardanellen, de toegangspoort naar de Zwarte Zee, bekend als de Slag om Gallipolli. Hier sneuvelden ruim 550.000 soldaten.

Sinds Napoleon’s veldtocht in Egypte stond het Ottomaanse Rijk bekend als de ‘zieke man van Europa’. In de Eerste Balkanoorlog  (1912-1913) verloor het Ottomaanse (Turkse) Rijk grote delen van de Balkan. Veel Turken werden uit de Balkan verdreven. Dit leidde tot de val van Kamil Pasja en het aan de macht komen van de Jong Turken. Hun sympathie lag bij Duitsland en zij zagen het tsaristisch Rusland als hun grootste tegenstander. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog berekenden zij hun kansen: een succesvol verlopende oorlog zou het prestige van Turkije  weer op kunnen vijzelen. Daarnaast zou een  eventuele Duitse overwinning kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van één  van de Jong-Turkse idealen: de bevrijding van de Turkssprekende broedervolken  in tsaristisch Rusland. Bovendien zag men in Istanboel mogelijkheden om de  Engelsen uit Egypte te verdrijven en zo het Suezkanaal in handen te krijgen. Op 2 augustus 1914 sloot Enver Pasha een overeenkomst met Duitsland om Turkije veilig te stellen bij een aanval door Rusland. Maar Rusland maakte deel uit van de Geallieerden, samen met Groot-Brittannië en Frankrijk. 28 Oktober 1914 beschoot de Turkse vloot de Russische havens Odessa , Sebastopol en Theodosia.
Een gezamenlijke Britse en Franse operatie werd opgezet om de Ottomaanse hoofdstad, Istanboel, te veroveren en om een zeeroute naar Rusland veilig te stellen.

De Slag om Gallipoli, ook bekend als de Dardanellenveldtocht of de Gallipoliveldtocht, vond plaats op het schiereiland Gallipoli, aan de Europese kant van de Dardanellen, in het Ottomaanse Rijk (in hedendaags Turkije) van 25 april 1915 tot 9 januari 1916. De poging mislukte met zware verliezen aan beide zijden. De veldtocht betekende een belangrijke overwinning voor de Turken en een grote nederlaag voor de geallieerden.

De Slag om Gallipoli oefende een grote invloed uit op alle betrokken naties. In Turkije wordt de slag gezien als een beslissend moment in de geschiedenis van het Turkse volk – een laatste piek in de verdediging van het vaderland terwijl het Ottomaanse Rijk aan het afbrokkelen was. De strijd had de weg vrijgemaakt voor de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog en de oprichting van de Republiek Turkije acht jaar later onder leiding van Mustafa Kemal Atatürk, een van de commandanten bij Gallipoli.

De veldtocht was de eerste grote operatie voor het, vanwege de Eerste Wereldoorlog naar Europa gestuurde, Australian and New Zealand Army Corps (ANZAC) en wordt vaak beschouwd als het ontstaan van het nationale bewustzijn in beide landen. ANZAC-dag, 25 april, blijft de belangrijkste herdenking van militaire verliezen en veteranen in Australië en Nieuw-Zeeland, waarbij het Wapenstilstandsdag overtreft.

Er stierven 50.000 Australiërs in deze slag. Eric Bogle, geboren in Schotland maar in 1969 verhuisd naar Australië, schreef in 1971 het volgende lied waarin hij refereert aan het populaire Australische volksliedje (gebaseerd op een Schots wijsje) Waltzing Matilda (Mathilda is de bijnaam voor de plunjezak die op je rug ‘danst’ als je op pad gaat):

Eric Bogle: And the Band Played Waltzing Mathilda

De song The colour of the earth van P.J. Harvey gaat over een soldaat “fighting in the ANZAC trench“. Het is te vinden op het album Let England shake uit 2011.

P.J. Harvey: The colour of the earth

Bekende liederen uit de Eerste wereldoorlog zijn voor de Ierse soldaten bij Gallipolli o.a.

It’s a long way to Tipperary dat het heimwee naar huis symboliseert.

Ook in Turkije zijn vele liederen geschreven over de oorlog, zoals Canakkale icinde aynali carsi, dat door een onbekend Turkse militair werd geschreven ten tijde van de oorlog. Cannakale is een stadje aan de Aziatische kant van de Dardanellen.

De zanger Mehmet Ruhi Su (1912-1985) heeft een opmerkelijke leven geleid. Geboren in 1912 in Van (Oost Turkije) verloor hij zijn familie tijdens de Armeense genocide. Hij werd ondergebracht bij een arm kinderloos gezin in Adana. Hij kreeg een militaire opleiding en vervolgens een muziekopleiding. Hij speelde viool en saz. In 1942 werd hij zanger aan de Staatsopera in Ankara. Hij zong in Madame Butterfly en Fidelio maar was ook geinteresseerd in Turkse Volksmuziek. Hij trad regelmatig op voor de Turkse radio. Maar hij was een socialist. In 1952, tijdens de Koude Oorlog en de jacht op linkse mensen, werd hij op grond van zijn denkbeelden gearresteerd en tot 5 jaar gevangenis veroordeeld. Na zijn vrijlating concentreerde hij zich op folksongs en waren Pete Seeger en Atahualpa Yupanqui zijn voorbeelden.

Ruhi Su: Canakkale icinde aynali carsi

 

Lyrics in Turkish English translation
Çanakkale içinde aynalı çarşı
Ana ben gidiyom düşmana karşı, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde bir ağaç servi
Kimimiz nişanlı, kimimiz evli, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde bir kırık testi
Analar babalar ümidi kesti, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale üstünü duman bürüdü
On üçüncü fırka harbe yürüdü, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale elinde toplar kuruldu
Vay bizim uşaklar orda vuruldu, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale köprüsü dardır geçilmez
Al kan olmuş suları bir tas içilmez, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale’den çıktım yan basa basa
Ciğerlerim çürüdü kan kusa kusa, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale’den çıktım başım selamet
Anafarta’ya varmadan koptu kıyamet, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde vurdular beni
Ölmeden mezara koydular beni, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde sıra söğütler
Altında yatıyor aslan yiğitler, off, gençliğim eyvah!

In Çanakkale stands the Mirror Bazaar.
Mother I set forth against the enemy, oh, my youth, alas!

In Çanakkale there’s a cypress tree.
Some of us are engaged, some of us married, oh, my youth, alas!

In Çanakkale there’s a broken jug.
Mothers and fathers abandoned hope, oh, my youth, alas!

Çanakkale’s heights are shrouded with smoke.
The thirteenth division marched to war, oh, my youth, alas!

In Çanakkale the cannonballs landed.
Ah, our comrades fell wounded together, oh, my youth, alas!

Çanakkale’s bridge is narrow, impassable.
Its waters have become red blood, not a cup can be drunk, oh, my youth, alas.

From Çanakkale I barely escaped
My lungs rotted from vomiting blood, oh, my youth, alas!

From Çanakkale I escaped, my head is safe
Doomsday came before I reached Anafarta, oh my youth, alas

In Çanakkale they shot me.
They buried me before I died, oh, my youth, alas!

In Çanakkale are rows of willows
Brave lions rest beneath them, oh, my youth, alas.

De Britse legerleiding had zich slecht voorbereid. Ze onderschatten de kracht van de Turken en kozen de verkeerde landingsplaatsen. De leiding bestond vooral uit Engelse adel, het voetvolk uit soldaten uit alle delen uit het Britse Rijk, met name Australië, Nieuw-Zeeland en Ierland. Al meteen bij de landing werden de troepen neergemaaid door de hoger opgestelde Turkse soldaten. De slachting was enorm, aan beide zijden.

Winston Churchill, de minister van Oorlog, moest binnen een maand aftreden en de nederlaag werd hem nog lang in het Britse parlement nagedragen: “What about Gallipolli? “

Martin Purdy, de zanger van Harp and a Monkey bestudeerde gedurende 20 jaar de Eerste Wereldoorlog (of Great War) en ontdekte de geschiedenis van een eik op een oorlogsgraven veld bij Gallipolli. De boom was geplant door de Engelse ouders van een gesneuvelde soldaat, vier jaar na afloop van de oorlog. Zij betaalden Turkse tuinlieden om de boom levenslang te verzorgen en zo gebeurde het ook.

Harp and a Monkey: The Gallipolli Oak

 

 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *