CHILI: DE GEBROKEN HANDEN VAN VICTOR JARA

In Chili kwam president Allende op 11 sept. 1973 door de militairen van Pinochet ten val, bij een staatsgreep die werd gesteund door de Verenigde Staten (toentertijd onder Nixon en Kissinger). Er zouden (schattingen lopen uiteen) in de loop der jaren 4000 doden vallen en tienduizenden werden gevangen gezet en gemarteld. Dichter en zanger Victor Jara werd gemarteld en vermoord.

Uit wikipedia:

Víctor Jara (1932 -1973) werd geboren in een kleine stad, maar zijn dichterstalent zorgde er al gauw voor dat hij in heel Chili bekend werd. Met zijn liederen bekritiseerde hij de Chileense bourgeoisie en verzette hij zich tegen de Vietnamoorlog. Maar hij zong bijvoorbeeld ook over de liefde.

Het volgende liedje gaat over een vrouw die verliefd is op Manuel en hem elke dag eventjes gaat zien tijdens de korte schafttijd bij de poort van de fabriek. Bij mooi weer en bij regen. Amanda was ook de naam van zijn moeder en Manuel de naam van zijn vader.

 Victor Jara: Te recuerdo Amanda (“Ik herinner me Amanda”)

Het was vooral zijn capaciteit om het volk direct aan te spreken die hem zo populair maakte. Jara werd in 1957 lid van de folkloristische groep Cuncumén. Vanaf 1966 werkte hij een aantal jaren samen met de muziekgroep Quilapayún.

Victor Jara & Quilapayun: Plegaria a un labrador (“Gebed van een boer”)

Levántate y mira la montaña,     Sta op, kijk naar de bergen
de donde viene el viento, el sol y el agua. Waar de wind, de zon en het water vandaan komen
Tú, que manejas el curso de los ríos, Jij, die de loop van de rivier veranderde
tú, que sembraste el vuelo de tu alma. Die met het zaad, ook jouw ziel uitstrooide

Levántate y mírate las manos.   Sta op en kijk naar je handen
Para crecer estréchala a tu hermano, Geef je broeders een hand
juntos iremos unidos en la sangre. Samen gaan we verder, verenigd door onze band
Hoy es el tiempo que puede ser mañana. Vandaag is de dag dat wij de toekomst bepalen

Líbranos de aquél que nos domina en la miseria. Bevrijdt ons van de meesters die onze ellende in stand houden
Tráenos tu reino de justicia e igualdad. Het rijk van gerechtigheid en gelijkheid moet komen
Sopla como el viento la flor de la quebrada. Blaas zoals de wind de bloemen uit het ravijn blaast

Limpia como el fuego el cañón de mi fusil. Maak schoon, zoals het vuur de loop van mijn geweer

Hágase por fin tu voluntad aquí en la tierra. Uiteindelijk zal uw wil geschieden op aarde
Danos tu fuerza y tu valor al combatir. Geef ons uw kracht en uw moed om te strijden
Sopla como el viento la flor de la quebrada. Blaas zoals de wind de bloemen uit het ravijn blaast
Limpia como el fuego el cañón de mi fusil. Maak schoon, zoals het vuur de loop van mijn geweer

Levántate y mírate las manos.   Sta op en kijk naar je handen
Para crecer estréchala a tu hermano, Geef je broeders een hand
juntos iremos unidos en la sangre. Samen gaan we verder, verenigd door onze band
ahora y en la hora de nuestra muerte. Nu en in het uur van onze dood,
Amén. Amén. Amén.

Het waren deze teksten die hem veel vijanden bezorgden. Jara was lid van de Communistische Partij van Chili en een van de belangrijkste aanhangers van het Volksfront, de Unidad Popular van president Salvador Allende. Op 11 sept 1973 werd hij tijdens de militaire staatsgreep opgepakt en samen met duizenden anderen vastgezet in het stadion van Santiago. Daar werd hij al gauw herkend en vervolgens gemarteld. Daarna werd hij naar het Nationale Stadion overgebracht. Zijn stoffelijk overschot werd op 15 september 1973gevonden. Hij bleek zwaar gemarteld te zijn. Zijn lichaam was doorboord met ruim dertig kogels en zijn handen waren verbrijzeld. Voor zijn dood schreef hij in het stadion zijn laatste gedicht tegen het fascisme en de dictatuur.

Hier zijn lied dat opgedragen is aan Violeta Parra (1917-1967), die de basis legde voor het Nueva Canción, de vernieuwing van de volksliederen. Zie aldaar.

Victor Jara werkte enige tijd in het café van Violeta en was een goede vriend.

Victor Jara: Manifiesto

Het gebeuren in Chili schokte de hele wereld. Veel Chilenen vluchtten naar het buitenland. De muziekgroepen Inti Illimani en Quilapayun hielden vanuit Europa de herinnering aan Allende en Victor Jara levend.

Inti-Illimani: El Pueblo Unido Jamas sera Vencido

De Nederlandse zanger Cornelis Vreeswijk (1933-1987), bekend van De Nozem en de Non, verhuisde naar Zweden en zong voortaan in het Zweeds. Hij bracht nog wel een CD uit met 12 in het Nederlands vertaalde liederen van Victor Jara.

Cornelis Vreeswijk: Mensenwind

Sinds 2004 kan in Chili weer openlijk over Víctor Jara gesproken worden. Het Chili Stadion waarin hij werd vastgezet, is nu naar hem vernoemd. Victor Jara is inmiddels wereldberoemd.

In juni 2009 werden op de Algemene Begraafplaats van Santiago de resten opgegraven van Jara en op 5 december 2009 herbegraven. Duizenden Chilenen, waaronder de president van Chili, Michelle Bachelet, begeleidden hem naar het kerkhof.

Enkele daders van moord en martelingen zitten vast, enkelen zijn naar het buitenland gevlucht. Hoofddader, dictator Pinochet bracht voor een medisch onderzoek een bezoek aan Londen in oktober 1998. Hij dacht in het Engeland van zijn vriendin Margaret Thatcher veilig te zijn, maar werd op bevel van de Spaanse onderzoeksrechter Garzon gearresteerd. Na 15 maanden touwtrekken mocht hij van de Engelse regering naar Chili terugkeren. Hij overleed in 2006 in een militair ziekenhuis op 91-jarige leeftijd en kreeg een Rooms-katholieke begrafenis.